(Let op: dit is een testartikel. Ik heb het destijds geschreven voor MKB-Nederland. Ik zet het op de site om te testen of de nieuwe knop BedrijvenNieuws werkt).

door Ton Oskam

IKEA is wereldwijd de grootste afnemer van de ballenwasmachine. Kleefvingers, spuug, modder; de Ruurlose “uitvinder” Peter Keesmaat ontwikkelde een ingenieuze schoonmaakmachine om de ballen te reinigen en te desinfecteren. Het idee ontstond bij een instelling voor mensen met een verstandelijke beperking.

Keesmaat (60) was directeur technische realisatie bij een fabriek voor industriële stofzuigers, die met hoogvacuüm schadelijke stoffen bij de bron afzuigen. Toen het bedrijf door wanbeleid failliet ging, had hij de patenten van zijn “intellectuele eigendommen” al veilig gesteld. Zijn ex-collega Jenny van Veen, kwam met het idee het hoog vacuüm principe door te ontwikkelen. Met Van Veen Design werd zij zakelijk partner. Keesmaat ging in een voormalige stal in het buitengebied van Ruurlo verder met “uitvinden”.

De eerste uitdaging was een probleem bij zorginstelling De Hartenberg in Ede. De op het gebied van therapieën befaamde beleidsmedewerker Ad Verheul confronteerde Keesmaat met de vervuilde ballen in de snoozelbak. Het snoozelen als “belevingsgerichte activiteit” was een vinding van Verheul die daartoe een Deense technische kogelfabriek kunststof ballen had laten maken. Door het verblijf in de ballenbak werden de verstandelijk gehandicapten met vaak een laag prikkelgevoel rustiger. Maar juist door die ontspanning vervuilden de ballen snel. Keesmaat: “De een poept, de ander plast, de luier verschuift, de pleister gaat van een wond, er wordt geniest. Hepatitis kan het gevolg zijn en dat is niet zo best voor kwetsbare mensen”.

Omdat de zorgstelling weinig geld had, verkocht Keesmaat zijn huis en stopte de opbrengst in het project. Het begon met een aanpassing aan de stofzuiger om de duizenden ballen uit de bak naar het zwembad te zuigen. Dat scheelde het personeel het gesleep met emmers en het bleef een vrolijk gezicht hoe de cliënten zich tussen de ballen uitleefden. De volgende stap was de uitvinding van een wasmachine gekoppeld aan de stofzuiger. Daarin werden met roterende borstelbewegingen de vaste vuildeeltje van de ballen verwijderd en volgens het drijfprincipe van de wet van Archimedes weer teruggeblazen in de bak.
Maar in feite, zegt Keesmaat, was de uitvinding niet volledig zonder het belangrijkste onderdeel: de sinds 1949 in de voedingssector wereldwijd gehanteerde norm van de Hazard Annallysis and Critical Point. De ballen moesten niet alleen schoon zijn, maar ook voldoen aan de hoogste graad van desinfectie. “Daar wilde ik graag met mijn machine tegenaan leunen.”
De reinigingsnorm werd op basis van het HACCP-concept en toepasbaar op Keesmaats machine uitgewerkt door studenten van de IJsselland Hogeschool in Deventer, die er zelfs op afstudeerden. Het groene - dus milieuvriendelijke – bacteriën dodende wasmiddel werd geleverd door een collega van de Nederlandse Orde van Uitvinders (Novu). Uiteindelijk zou het ontwerp van de ballenwasmachine op de uitvindersbeurs in Genève met goud, de hoogste onderscheiding op het gebied van de machinebouw.

De Hartenberg werd het pilottadres voor de ballenwasmachine. Naast de wereldwijde belangstelling van zorginstellingen, rolde het succes ook de commerciële ballenbakken in met uiteraard IKEA als grootste klant. Andere afnemers zijn de uitbaters van het groeiend aantal leasure and pleasure playgrounds, de avontuurlijke in- en outdoor vrijetijdsparken. Het kon niet uitblijven dat het stofzuiger-hoogvacuum- principe Keesmaat op het idee bracht voor deze pretparken ballenkanonnen te ontwerpen, waarmee gevaarloos op doelen kan worden “gevuurd”.

Van Veen Design is een simpel bedrijf zonder luxe overhead. De producten worden “van huis uit verkocht” en in de boerenstal door Keesmaat klantwens gereed gemaakt en verzonden of afgehaald. De meeste onderdelen voor de apparaten worden in bedrijven in een straal van veertig kilometer rond Ruurlo gemaakt. Met twintig jaar ervaring concludeert Keesmaat: “De Achterhoek en een deel van Overijssel heeft dé maakindustrie van draad- en kunststofproducten en metalen constructies van Nederland. Het zijn hier traditioneel geen praters, maar doeners. Als ik een stevige stuurkogel teken - want kinderen kunnen mollen, hoor! - voor het ballenkanon, ga ik met een onderdeel naar een draaierij, mijn ontwerp gaat de computer in en de volgende dag heb ik een kist vol”.

Het prototype voor een volgende industriële noviteit is al klaar: de roltrapleuningenreiniger. Hoe ontstond dit idee? Keesmaat: “Ik zag een man niezen met zijn hand voor de mond. Daarna pakte hij de leuning van de roltrap. Ik dacht aan de besmettelijkheid van de ballen en heb met studenten in de Utrechtse Jaarbeurs filmend mensen gevolgd om te zien hoe zij leuningen kunnen bevuilen. Nou, na het plassen je handen wassen, dat gebeurt dus niet altijd. Op beurzen, de walkways van Schiphol, de trappen in de NS-gebouwen komen mensen uit exotische landen, uit Zuid-Amerika en IJsland. Allemaal met een verschillende resistentie tegen bacteriën, waar anderen weer niet tegen bestand zijn. In China staat een vrouw met een mondkapje de hele dag met een chlooroplossing de leuning te reinigen. Dat hoeft niet meer met mijn roltrapleuningenreiniger.”